آی تی ارز

بیت کوین چیست و چه کاربردی دارد ؟‌

همه چیز درباره بیت کوین

بیت کوین چیست ؟

بیت کوین یک نوع پول است؛ درست مانند طلا و نقره که سالها توسط انسانها برای تجارت استفاده می شدند که بعدها اسکناس و بعدتر حواله‌ها و تراکنش‌های بانکی جایگزین آنها شدند. تمام این ابزارها در برهه‌هایی از تاریخ نقش پول را در مبادلات انسانها داشته‌اند. بیت کوین نیز یک نوع پول و وسیله تجارت بر بستر اینترنت است و در این موضوع بیشتر به حواله‌ها و تراکنش‌های بانکی شبیه است.

تعداد پادشاه رمز ارزها

بیت کوین(نام لاتین:Bitcoin؛نماد:BTC)، یک پول یا ارز دیجیتالی است که به صورت الکترونیکی توزیع و استفاده می شود. شبکه این ارز دیجیتال به صورت غیرمتمرکز و کاربر به کاربر است. هیچ شخص یا نهادی این شبکه را کنترل نمی‌کند. ارز دیجیتال بیت کوین نمی‌تواند خارج از برنامه‌ریزی انجام شده، چاپ یا خلق شود و تعداد آن محدود است. فقط ۲۱ میلیون بیت کوین برای همیشه تولید می شود. تراکنش‌های شبکه بیت‌کوین، در یک لاگ عمومی با تکنولوژی بلاک چین ذخیره می شوند.

چه کسی بیت کوین را ساخته است؟

satoshi nakamoto

بیت کوین برای اولین بار در سال ۲۰۰۹ به عنوان یک نرم افزار متن‌باز توسط یک برنامه‌نویس ناشناس (یا گروهی از برنامه‌نویسان) تحت نام مستعار ساتوشی ناکاموتو معرفی شد. شایعات زیادی در مورد هویت واقعی ساتوشی ناکاموتو مطرح شده است، اما اغلب افراد نام برده شده به عنوان خالق بیت کوین، این ادعا را رد کرده اند.
ناکاموتو خود را یک مرد ۳۷ ساله که در ژاپن زندگی می کند معرفی کرده است. با این حال از آنجا که تسلط وی به انگلیسی بسیار خوب به نظر می رسد و هیچ نشانه ای از نرم‌افزار وی در ژاپن وجود ندارد، در مورد این ادعا تردیدهایی وجود دارد. در اواسط سال ۲۰۱۰ ناکاموتو به سراغ پروژه‌های دیگری رفت و بیت‌کوین را در اختیار چند عضو برجسته جامعه بیت کوین قرار داد. ساتوشی در آخرین ایمیل‌ها و مکاتبات خودش، نام گاوین اندرسون را به عنوان برنامه نویس و توسعه دهنده اصلی اعلام کرده است. تخمین زده می شود که ساتوشی ناکاموتو دارای یک میلیون بیت کوین است، که ارزش آن با قیمت فعلی، در حدود ۸.۲ میلیارد دلار تخمین زده می شود.

پشتوانه بیت کوین چیست؟

در ابتدا باید بگوییم هیچ ارزی در حال حاضر پشتوانه ندارد! در گذشته، ارزها توسط بانکهای مرکزی بطور قراردادی با مقدار مشخصی طلا یا ارز سایر کشورها پشتیبانی یا به عبارت دقیق‌تر در مواقع مورد نیاز تسویه می شدند. اما بعد از لغو قراردادهای بین المللی در این خصوص در دهه هفتاد میلادی، سیستم ارزی شناور در دنیا رایج شد. از آن زمان پشتوانه‌ای برای ارزها وجود ندارد و اعتبار و ارزش ارزها در حال حاضر به میزان مقبولیت آنها در بین افراد و جوامع بستگی دارد. بیت کوین هم از این قاعده مستثنی نیست و یک ارز شناور و در حال حاضر نسبتا مورد استقبال است. البته بیت کوین چند گام از ارزهای سنتی جلوتر است و سیستم بسیار شفاف، پیشرفته، منظم، دقیق و از پیش تعیین شده‌ای برای خلق بیت کوین‌های جدید دارد. بر خلاف ارزهای سنتی که به صورت بی‌رویه و غیرشفاف و عمدتا بدون اطلاع عموم، توسط بانکهای مرکزی چاپ یا خلق می شوند، شبکه بیت کوین طبق یک قرارداد از پیش تعیین شده، در هر بلاک مقدار مشخصی بیت کوین را خلق می کند که به عنوان پاداش به استخراج کننده یا ماینر همان بلاک تعلق می گیرد. طبق این قرارداد، این مقدار بیت کوین تازه خلق شده در هر بلاک که پاداش استخراج کننده بلاک است، هر چهار سال به نصف کاهش پیدا می کند. در چهار سال اول فعالیت شبکه بیت کوین این پاداش ۵۰ بیت کوین برای هر بلاک بوده و در حال حاضر ۱۲.۵ بیت کوین برای هر بلاک است. با توجه به اینکه بطور میانگین هر ده دقیقه یک بلاک ایجاد می شود و پاداش استخراج هر چهار سال به نصف کاهش پیدا می کند، در نهایت تعداد ۲۱ میلیون بیت کوین تولید خواهد شد.

بیت کوین چطور کار می کند؟ بلاک چین چیست؟

بلاک چین

یک کاربر در کیف پول خود فقط مقدار بیت کوین و مراحل و نتیجه تراکنش ها را می‌تواند مشاهده کند. در پشت فرایندهای شبکه بیت کوین، یک دفتر حساب عمومی به نام بلاک چین قرار دارد. این دفتر حساب شامل تمام تراکنش‌هایی است که تا به حال پردازش شده است. سوابق دیجیتال تراکنش‌ها در به اصطلاح بلاک ها قرار دارند. تراکنش ها توسط کاربران یا کیف پول آنها رمزگذاری شده و به شبکه ارسال می شوند. این تراکنش های رمزگذاری شده سپس در بلاکها گنجانده می شوند. به این دلیل بیت کوین، ارز رمزپایه یا ارز رمزنگاری شده یا رمز ارز(cryptocurrency) نامیده می شود.
اگر شخصی سعی کند حتی یک حرف یا عدد را در یک بلاک تغییر دهد، این عمل بر تمام بلاک ها تاثیر گذار خواهد بود. از آنجا که این یک دفتر حساب، عمومی است، تلاش های اشتباه یا تقلب می تواند به راحتی توسط هر کسی قابل تشخیص و اصلاح باشد. هر کاربر در کیف پول خود می تواند اعتبار و صحت هر مبادله را بررسی کند. صحت هر تراکنش توسط امضای دیجیتال مربوط به آدرس های ارسالی محافظت می شود.
به دلیل وجود فرایند تایید(کانفرم confirm)، ممکن است تکمیل یک تراکنش در شبکه بیت کوین، چند دقیقه زمان ببرد. پروتکل بیت کوین به گونه ای طراحی شده است که استخراج هر بلاک در حدود ۱۰ دقیقه زمان می‌برد.

آیا بیت کوین یک شبکه هرمی است؟

هاوارد مارکس، یک سرمایه گذار میلیاردر اخیرا اظهار کرد ارزهای دیجیتال چیزی جز شبکه های هرمی نیستند. او گفت موفقیت فعلی ارزهای رمزنگاری بر پایه هیچ چیزی جز تمایل مردم به بها دادن به چیزی که در واقع هیچ ارزشی فراتر از آنچه که مردم برای آن پرداخت نمی کنند، نیست.
کسانی که در یک شبکه ی هرمی سرمایه گذاری می کنند، به جای این که سود خود را از طریق افرادی که در آن بیزینس کار می کنند، دریافت کنند، آن را از طریق پول خود و یا پول سرمایه گذاران بعدی دریافت می کنند. در بیت کوین، سود از منابع محدود این ارز حاصل می شود. هرچه مردم بیشتری آن را خریداری کنند، میزان ارز در منابع آن کمتر می شود، از این رو باعث می شود ارزش هر ارز بیشتر و بیشتر شود. بیت کوین به هیچ وجه با یک شبکه هرمی وجه اشتراک و یا ارتباطی ندارد.

چرا میتوان به بیت کوین اعتماد کرد؟

اعتماد به بیت کوین

شبکه رمزارز بیتکوین هیچ مالکی ندارد و تحت کنترل هیچ شخص، نهاد و یا دولتی نیست. درست همانطورکه هیچ شخصی مالک هوا نیست! در شبکه بیت‌کوین، تمام کاربران از گوشه و کنار دنیا به شبکه متصل می‌شوند و آن را بصورت اشتراکی و جمعی کنترل می‌کنند.

توسعه دهندگان شبکه اگرچه دستورالعمل‌های وضع شده را بهبود می بخشند اما تغییر در پروتکل اصلی بیت‌ کوین امکان پذیر نیست.

در حقیقت مردم به بیت‌کوین اعتماد می‌کنند چراکه همه چیز کاملاً شفاف، قانونمند، خودکار، بدون معطلی و تحت نظارت میلیون‌ها کاربر انجام میگیرد و نیازی به اعتمادسازی نیست.

بیت‌کوین کاملاً متن باز و غیر متمرکز است. این یعنی هر شخص علاقمندی میتواند هر زمان که اراده کند به کد منبع شبکه، دسترسی داشته باشد. بنابراین هر توسعه دهنده‌ای میتواند به دقت نحوه کار بیت‌کوین و شبکه را مورد مطالعه قرار دهد چراکه هیچ چیز برای پنهان کاری وجود ندارد.

تمام تراکنش‌ها بدون نیاز به واسطه و نهاد ثالث معتمد و بصورت فرد به فرد انجام میگیرد. مردم میتوانند مطمئن باشند که یک تراکنش به صورت کاملاً صحیح انجام میگیرد. زیرا یک نسخه از تمام تراکنش‌های شبکه در اختیار تمام کاربران قرار دارد که دستکاری در آن غیر ممکن است.

آیا بیت کوین یک حباب است؟

رابرت شیلر، اقتصاددان برنده جایزه نوبل یک چک لیست ارائه داد تا از طریق آن بتوان دریافت آیا یک دارایی دچار حباب شده است یا خیر؟ او گفت این چک لیست شامل افزایش های شدید، علاقه و تمایل بزرگ از سمت عموم، آشفتگی رسانه ها و تاثیر افرادی که در حال پولدار شدن و افزایش علاقه عموم به سمت یک دارایی هستند را شامل می شود. بیت کوین تمام این موارد را داراست.
بنابراین به نوعی این ارز رمزپایه یک حباب است و قبلا منفجر شده است. بعد از تعطیل شدن مت گاکس(MT. Gox)، یک صرافی ژاپنی که بیشتر از ۷۰ درصد تمام تراکنش های بیت کوین در جهان را به عهده داشت، قیمت این ارز به مدت حدود یک ونیم سال کاهش یافت. حدود سه سال زمان برد تا قیمت ها بهبود یابند. البته پیش بینی دقیق آنچه در آینده اتفاق می افتد، دشوار است و احتمال کاهش دوباره ی این ارز وجود دارد. با این حال قیمت اکنون بهبود پیدا کرده است و در حال حاضر از آنچه که قبلا بوده است، قوی تر شده است. به صورت کلی می توان گفت که هر چند قیمت این ارز رمزپایه از بدو پیدایش بارها دچار افزایش و کاهش شده است اما روند حرکت این ارز همواره صعودی بوده و سود هنگفتی را نصیب دارندگان آن کرده است.

هاوینگ یا نصف شدن پاداش استخراج چیست؟

halving-bitkoina

استخراج‌کنندگان برای اینکه در شبکه فعالیت داشته باشند و تراکنش‌ها را تایید کنند، باید انگیزه‌ و مشوق اقتصادی برای آن‌ها وجود داشته باشد. در شبکه بیت کوین، کارمزد تراکنش‌ها و پاداش بلاک‌ها مشوق ماینرها هستند.

اولین بلاک‌ها پاداش ۵۰ بیت کوین برای استخراج‌کنندگان داشت و پس از گذشت ۲۱۰ هزار بلاک این تعداد نصف شد و به ۲۵ عدد رسید. این فرایند که از آن به عنوان هاوینگ یا نصف شدن پاداش استخراج یاد می‌شود، در دوره‌های حدودا ۴ ساله اتفاق می‌افتد و پاداش بلاک‌ها طی آن هر بار نصف می‌شود.

در حال حاضر پاداش استخراج ۱۲.۵ بیت کوین است و سال آینده (۲۰۲۰ میلادی) این مقدار به ۶.۲۵ واحد کاهش خواهد یافت.

نصف شدن پاداش هاوینگ از این جهت حائز اهمیت است که عرضه و تورم آن را کاهش می‌دهد و همین یک عامل قوی برای افزایش قیمت آن به حساب می‌آید. همچنین این رویداد در سودآوری استخراج ماینرها نیز تاثیر بسیار زیادی می‌گذارد و از این جهت قیمت سر به سر شدن هزینه و درآمد را افزایش می‌دهد.

آیا باید بیت کوین بخرم؟

یکی از چیزهایی که بیت کوین به آن شهرت دارد، نوسانات قیمت آن است. وجود افزایش های بزرگ و سریع و همچنین کاهش های چشمگیر در قیمت آن عجیب و غریب نیست. در اواسط دسامبر ۲۰۱۷، بیت کوین به بالاترین قیمت خود رسید و از سطح ۱۹۸۵۰ دلار عبور کرد و سپس تنها در چند روز ریزش کرد و به زیر قیمت ۱۲۰۰۰ دلار کاهش یافت. قیمت آن در ماه فوریه نیز به کمتر از ۷۰۰۰ دلار افت کرد. آن زمان گاهی اوقات ارزش آن به مقدار ۲۰۰۰ دلار تنها در یک ساعت کاهش می یافت.
هیچ توضیح دقیقی برای اینکه قیمت بیت کوین در سال های آینده چقدر خواهد بود وجود ندارد. قیمت آن ممکن است تقریبا به صفر سقوط کند، ممکن است در قیمت فعلی خود همچنان بماند و یا دوباره اوج بگیرد، دو برابر، سه برابر، چهار برابر شود و یا تا ده برابر افزایش یابد. هیچ کس نمی تواند دقیقا پیش بینی کند چه چیزی اتفاق خواهد افتاد و به این که آنها تا چه اندازه خوب این فناوری را درک می کنند و یا به چه میزان تجزیه و تحلیل های بازار را انجام داده اند، بستگی ندارد.
برای مثال، جان مکافی از آینده درخشان بیت کوین خیلی مطمئن است، او در توئیت خود نوشت به حتم قیمت هر بیت کوین تا سه سال آینده حداقل به ۵۰۰ هزار دلار می رسد در حالی که وارن بافت پیش بینی می کند قیمت بیت کوین بدون شک پایانی بد خواهد داشت.
در جامعه ی رمزنگاری، رایج ترین استراتژی سرمایه گذاری، نگهداریا hodling نامیده می شود که البته استعاره از holding به معنای نگهداری دارایی به جای فروختن آن است. این واژه ظاهرا توسط یک کاربر مست که در دسامبر ۲۰۱۳ در فروم بیت کوین تاک نوشته بود: “I AM HODLING” ساخته شده است. این اصطلاح به سرعت به عبارتی بر سر زبان ها تبدیل شد و در حال حاضر به یکی از اصطلاحات عامیانه جامعه تبدیل شده است. HODL اکنون مخفف “hold on for dear life” (نگهداری برای زندگی عزیز) است.
احتمالا شما قبلا این ها را شنیده اید اما ضروری است که به خاطر داشته باشید: بیت کوین یک سرمایه گذاری بسیار مخاطره آمیز است، بنابراین هرگز و به هیچ عنوان پول زیادی را بیشتر از توان خود در آن سرمایه گذاری نکنید. ما به شما هشدار دادیم.

وال بیت کوین چیست؟

وال بیت کوین

وال ها بزرگ ترین پستاندارن جهان هستند و وال های بیت کوین بزرگترین بورس بازان بازار بیت کوین اند. آن ها معمولا شخص نیستند بلکه موسساتی مانند صندوق های پوشش ریسک سرمایه و صندوق های سرمایه گذاری بیت کوین هستند. برخی از آن ها عبارتند از، پانترا کاپیتال، بیتکوین ریورس، بیتکوین اینوستمنت تراست، و غیره. این موسسات معمولا دارای سرمایه ای حدود صدها هزار کوین هستند. آن ها عملیات خود را کاملا پنهانی انجام می دهند برای مثال این صندوق ها با یک صرافی، یک قرارداد ویژه می بندند تا مبالغ بزرگ را خارج از دید مبادلات قانونی، منتقل کنند.
طبق گزارش اخیر بلومبرگ، ۴۰ درصد بازار، تنها در دست ۱۰۰۰ نفر است. در حقیقت، افرادی که دارای مبالغ زیادی هستند، تنها با فروش یک درصد از دارایی های خود، می توانند بازار را آشفته کنند.
طبق این تحقیق، در حال حاضر بیشتر از ۲۵ میلیون نفر در سراسر جهان بیت کوین دارند. جالب است بدانید، تنها حدود ۰.۱۵۳ بیت کوین لازم است تا از نظر رتبه مقدار بیت کوین، جزء ۳۰ درصد اول دارندگان آن باشید، به منظور اینکه در لیست یک درصد اول قرار بگیرید، شما باید ۱۵ بیت کوین داشته باشید.

بیتکوین چگونه ایجاد می‌شود؟

تابه اینجای کار تا حدودی متوجه شدیم که بیت کوین چیست و نحوه عملکرد آن به چه صورتی است. حال نوبت آن رسیده است که دریابیم رمزارز بیتکوین چگونه ایجاد میشود؟

استخراج یا ماینینگ چیست ؟

ماینینگ چیست

در پاسخ به این پرسش باید گفت که هر کاربر معمولی یا حتی خود شما با استفاده از یک رایانه با توان پردازشی بالا و سخت‌افزار مناسب می‌توانید بیتکوین تولید کنید. رمزارز بیتکوین در فرآیندی که در اصطلاح استخراج بیت کوین (Bitcoin Mining) نامیده میشود تولید می‌گردد. افرادی که این سکه‌ها را تولید می‌کنند نیز استخراج کننده یا ماینر (miner) نامیده می‌شوند.

پیش تر گفتیم که ماینرها بر روند تولید بیت‌کوین‌ها و همچنین انجام معاملات نظارت دارند. اما بایستی بدانیم که ماینرها این کار را مجانی انجام نمی‌دهند، و در عوض نظارت و فعالیت در شبکه، پاداش دریافت میکنند که این پاداش نیز مقداری رمزارز بیتکوین‌ است.

همانطورکه بالاتر شرح دادیم، هر زمان که شما مقداری بیت‌کوین برای شخص دیگری ارسال می‌کنید، ماینرها با نظارت و فعالیت خود به تایید تراکنش شما کمک می‌کنند و شبکه نیز در ازای کار ایشان به آنها مقداری بیت‌کوین از محل دریافت کارمزدها، پاداش می‌دهد.

پس در انجام فرآیند ماینینگ سه کار اصلی انجام می‌شود:

۱. تایید تراکنش‌های شبکه

۲. حفظ امنیت شبکه

۳. استخراج بیت‌کوین‌های جدید

برای استخراج بیتکوین باید رایانه خود را برای حل مسائل پیچیده محاسباتی با الگوریتمی ویژه در اختیار شبکه بیت‌کوین قرار دهید که این الگوریتم اصطلاحاً الگوریتم گواه اثبات کار (proof of work) نامیده میشود. هر یک از این مسائل پیچیده دارای مجموعه‌ای از جواب‌های احتمالی ۶۴ رقمی است.

البته باید به این نکته دقت داشته باشید که اگر سخت‌افزار رایانه‌ای قدرتمندی در اختیار ندارید و به تنهایی به استخراج بیتکوین می‌پردازید، احتمالاً هزینه برق‌ مصرفی شما از این درآمد بیشتر خواهد شد. استخراج بیت‌کوین زمانی که چند ماینر در یک گروه دور هم جمع شده و سخت‌افزارشان را در کنار هم قرار می‌دهند به صرفه‌تر خواهد بود.

جالب اینجاست که همین نیاز به سخت‌افزار قدرتمند و هزینه بالای برق یکی از مواردی است که جلوی بسیاری از تلاش‌ها برای اختلال در شبکه بیت‌‌کوین و سواستفاده از آن را گرفته و موجب حفظ امنیت شبکه میشود.

گفتنی است استخراج بیتکوین با پردازنده (CPU) یا کارت گرافیک (GPU) مدت‌ها است که دیگر سود چندانی ندارد و برای استخراج حرفه‌ای باید از سخت‌افزاری خاص به‌نام اسیک (ASIC) استفاده شود.

البته باید توجه داشته باشید که رقابت بر سر استخراج بیت‌کوین های باقی مانده موجب شده است که هر چند وقت یکبار دستگاه های اسیک قوی‌تری به بازار وارد شوند. اسیک های جدیدتر قدرت پردازش بالاتری نسبت به نسل های قبلی خود دارند. این موضوع باعث میشود سودآوری دستگاه‌های قدیمی، رفته رفته کاهش یافته و پس از چندسال کاملاً از دور خارج شوند.

سختی شبکه چیست ؟

در گذشته هر ماینری قادر بود به تنهایی به استخراج بیتکوین بپردازد. اما با گذشت زمان و افرایش تعداد ماینرها، رفته رفته سختی شبکه بیت‌کوین افزایش یافت. سختی شبکه یک فاکتور کنترل کننده استخراج بلاک‌ها است. به بیان ساده‌تر سختی شبکه مقدار زمانی‌ست که یک ماینر بتواند یک بلاک را استخراج کرده و بلاک بعدی را برای فرآیند استخراج استارت بزند.

سختی شبکه طوری برنامه‌ریزی شده است که استخراج یک بلاک بیتکوین همواره ۱۰ دقیقه طول بکشد. پس یعنی اگر تعداد ماینرها حتی به ۱۰۰ برابر هم افزایش یابد، سرعت استخراج هیچ تغییری نمیکند. بلکه با افزایش سختی شبکه، پیداکردن پاسخ هر بلاک سخت‎تر میشود و بدین ترتیب مدت زمان ۱۰ دقیقه‎ای استخراج هر بلاک ثابت مانده و پاداش هر بلاک که مقدار ثابتی است و بالاتر در مورد آن صحبت کردیم به میزان کمتری بین ماینرهای بیشتری تقسیم میشود.

بنابراین متوجه شدیم که افزایش سختی شبکه باعث میشود تا از میزان درآمد ماینرها کاسته شود و بدین ترتیب استخراج بیتکوین برای برخی از ماینرها بصرفه نباشد. این موضوع سبب میشود گروهی از ماینرها دستگاه‌های خود را خاموش نمایند. خاموش شدن بسیاری از دستگاه‌ها باعث میشود از میزان سختی شبکه کاسته شود و مجدداً درآمد ماینرها افزایش یابد. افزایش درآمد ماینرها مجدداً باعث افزایش ماینرها میشود و این چرخه همچنان ادامه خواهد داشت.

استخر استخراج چیست ؟

با افزایش سختی شبکه، عملیات ماینینگ برای افرادی که دستگاه‎های ضعیف‌تری در اختیار داشتند، رفته رفته دشوارتر شده و سودآوری آنان کاهش یافت. به همین علت استخرهای ماینینگ پدیدار شدند.

استخر استخراج (mining pool) در واقع شبکه‌ای است که ماینرها از هر نقطه دنیا درکنار هم جمع شده و توان محاسباتی سیستم خود را در آن استخر با یکدیگر به اشتراک می‎گذارند تا محاسبات را با توان بیشتری انجام داده و پاداش بیشتری دریافت کنند.

هر ماینر به میزان توان محاسباتی که به اشتراک میگذارد، به همان اندازه سهمی از پاداش بلاک را دریافت میکند. پس میتوان گفت استخرهای استخراج به دلیل توانایی در حل بلاک‌های بیشتر، شانس دریافت پاداش را افزایش می‌دهند.

بیت کوین و هم‌ تایان آن تهدید هستند یا فرصت؟

بیت کوین و کریپتوکارنسی‌های دیگر، ابزاری هستند که ظرفیت فراوانی دارند. اگر به واژه ابزار در اینجا دقت کنید به خوبی متوجه خواهید شد، که رمزارزها می‌توانند ظرفیت‌های بسیار مثبت یا نامساعدی در دنیا ایجاد کنند. از آنجا که آنها ابزاری برای تراکنش‌ها در دنیای تجارت، مالیات و اقتصاد هستند، بنا به کاربرد و شیوه استفاده است که می‌توان روی مثبت یا منفی بودن‌شان قضاوت کرد. در واقع به صورت ذاتی، ابزارهایی هستند که ظرفیتی فوق‌العاده برای ایجاد مزایای مثبت یا منفی در دنیا دارند. این کاربران و کشورها هستند که این مثبت یا منفی بودن را مشخص می‌کنند.

خروج از نسخه موبایل